حوزه محيط زیست طبيعی
پيشرفت فناوری و به موازات آن استفاده غير عاقلانه از مواهب طبيعت لطمات شديدی را بر پيکره طبيعت و محيط زيست انسانی وارد نموده است. اين حرکت نابخردانه که بدون توجه به اصول بهره وری پايدار و اصل پايداری اکوسيستم ها مسير خود را طی نموده تاکنون منجر به نابودی تعداد زيادی از گونه های گياهی و جانوری گشته است. آگاهی از پيامدهای خطرناک تخريب محيط زيست انسان را بر آن داشت تا نسبت به اين مسئله حساسيت نشان داده و مناطقی را به منظور حفظ تنوع زيستی تحت کنترل و حفاظت قرار دهد. تنوع زيستی به معنای گوناگونی در دنيای جانداران است و تنوع در انواع و اقسام موجودات جهت حفظ ساختار زنجيره های غذايی و ادامه حيات کاملاً لازم و ضروری است. به عنوان مثال گوشتخواران، علفخواران، همه چيز خواران، جوندگان و گياهان در زنجيره های غذايی به هم وابسته اند و اصولاً زنجيره های غذايی حضور کليه موجودات را طلب می کند و اگر هر کدام از موجودات در اين زنجيره نباشند تعادل آن به هم ريخته و ادامه حيات را با مشکل مواجه خواهد ساخت. گوناگونی حيات شامل مجموعه ای از موجودات زنده به شکل های متفاوت است که با نظم ذاتی بر روی کره زمين زيست مي کنند. يک تک سلولی در اعماق اقيانوس يا يک بوته گوجه فرنگی روی خاک و يا يک آهو در دشت هر کدام گوشه ای از تنوع حيات را به دست مي گيرند. تفاوت در ژن های به وجود آورنده يک گونه يا تمام گونه ها، تفاوت در شکل و نوع درختان يک جنگل، جانوران يک بيشه يا ساختار بدن يوزپلنگ هم نشان از تنوع حيات است.

اهميت تنوع زيستی:

انسان نيز به روش های زير از تنوع زيستی بهره مند مي شود:

  •     تامين مواد غذايی ضروری انسان مانند: گندم، برنج، ذرت و ... .
  •     تامين پروتئين مورد نياز انسان از جانوران اهلی و وحشی.
  •     حدود 80% غذای جهان از حدود  20گونه گياه و جانور تامين مي شود.
  •     حدود 2 ميليارد نفر از جمعيت جهان 90 در صد از نيازهای سوخت خود را از چوب تامين می نمايند.
  •     ساخت انواع داروها از منابع ژنی موجود در گياهان و جانوران.

                 به عنوان مثال:

                    داروهايی مانند مرفين هنوز مستقيمان از گياهان بدست می آيند.

                    آسپرين حاصل از پوست تنه درخت بيد است.

                    پنی سيلين، تتراسايکلين و سيلکوسپورين و بسياری از آنتی بيوتيک های ديگر از قارچ ها وميکروب ها بدست می آيد.

                    مواد ضد ميکروب و ضد ويروس از جانوران دريايی و بند پايان بدست می آيد.

                    ساخت پاد زهرهای مختلف از زهر حيوانات مختلفی همچون وزغ ها، مارها، عقرب ها و برخی آبزيان بدست می آيد.


بنابراين حفاظت از تنوع زيستی کاملا" لازم و ضروری است و قبل از آنکه اين ذخاير برای هميشه از دسترس خارج شوند بايد چاره ای انديشيد. علاوه بر اين از طريق اکسيژنی که درختان توليد می کنند يا آب ها که به طور طبيعی تصفيه می شوند، ادامه حيات ممکن می شود. همچنين:

     از طريق داروهايی که به دست می آوريم، سلامت ما حفظ می شود.

     به دليل جلوگيری پوشش گياهی از بروز سيل، امنيت خانه و زندگی انسان ها تضمين می شود.
     از طريق گذراندن اوقات فراغت در دامن طبيعت، آسايش روانی و آرامش روحی ما فراهم می گردد.
     با توسعه گردشگری و تامين منابع اوليه برای بخش های گوناگون توليد، اقتصاد ما رونق می يابد.
     با حاصلخيزی خاک و گرده افشانی، محصولات کشاورزی افزايش می يابد.
     با حفظ و ترکيب ژن های افراد، تداوم نسل آدمی امکان پذير می گردد.


تنوع زيستی استان خراسان رضوی


استان خراسان رضوی از لحاظ تنوع زيستی جانوری و گياهی به دسته های ذيل تقسيم می گردد:

 جانوری:
   1. پستانداران: در ايران بيش از 160 گونه زندگی می کنند که از اين تعداد 43 گونه در استان خراسان رضوی ،با گونه های غالب ذيل يافت می شود:
      علف خواران: شامل آهو - جبير - قوچ و ميش - کل و بز - مرال و گراز.
      گوشتخواران: پلنگ - يوزپلنگ - خرس قهوه ای - گرگ - کفتار - شغال - روباه (ترکمنی - شنی و ...) و گربه ها (وحشی - جنگلی - پالاس - شنی - کاراکال)
      جوندگان: خرگوش - پايکا - موش وراميني - جرد بزرگ و ...

  2. خزندگان: با بيش از 175 گونه سوسمار و مار در ايران که از اين تعداد 49 گونه با گونه های شاخص ذيل در استان خراسان رضوی يافت می شود:

     کفچه مار - مار جعفری - مار شاخ دار - افعی (گرزه مار) - بزمچه و ...

  3. پرندگان: با بيش از 502 گونه در ايران که از اين تعداد 193 گونه با گونه های شاخص ذيل در استان خراسان رضوی يافت می شود:
      قرقاول - هوبره - مينا - کبک دری - کبک معمولی - کوکر - شاهين - بالابان - بحری - انواع سارگپه - خانواده عقاب ها - دليجه - ليل - انواع سنقر - دال - اردک سرحنائي - اردک سرسبز - آنقوت - تنجه - اردک بلوطي - چنگر - انواع آبچليک -

      آوست - چوپ پا - فالاروپ - کفچه نوک.

 گیاهی:

   در ايران تنوع گونه های گياهی بالغ بر 8000 گونه است که سهم استان خراسان رضوی از اين تعداد 2050 گونه با گونه های شاخص ذيل می باشد:
     خانواده اُرس - سياه کرکو - خاکشير - بيد وحشی - انواع گرامينه ها - لگوم - کما - باريجه و ...


با توجه به تعريف و اهميت تنوع زيستی و گستره زياد تنوع زيستی استان حوزه محيط طبيعی به جهت حفظ و صيانت عرصه های موجود در قسمت های ذيل به انجام فعاليت می پردازد:


  •     حفاظت از مناطق چهارگانه تحت کنترل و زيستگاه های حيات وحش.
  •     بررسی و مطالعه بيولوژيکی و اکولوژيکی در مورد حيات وحش و آبزيان استان و شناسايی گونه های مختلف.
  •     بررسی و مطالعه بيولوژيکی و اکولوژيکی پوشش گياهی عرصه های طبيعی به منظور حفظ و احياء زيستگاه.
  •     بررسی و مطالعه در مورد چگونگی توزيع و گسترش جانوران در مناطق مختلف.
  •     سرشماری وحوش.
  •     شناسايی منابع آلوده کننده محيط زيست طبيعی و اتخاذ تدابير لازم در زمينه حفظ و احيای زيستگاه.
  •     شناسايی و حفظ چشم اندازهای طبيعی و منحصر به فرد.
  •     فراهم آوردن زمينه لازم جهت شناخت و توسعه عرصه های طبيعی به منظور حفاظت و بهره برداری مستمر و پايدار.


 
حوزه محيط زیست انسانی

نظارت بر کليه فعاليت هایی که به نوعی ايجاد آلودگی نموده و يا محيط زيست انسان ها و منابع خدادادی اعم از آب، خاک و هوا را تهديد می کند به عهده محيط زيست انسانی است. طبيعتاً کليه برنامه ريزی ها، نظارت بر اقدامات و فعاليت های جاری که به نوعی محيط زيست انسان ها را تهديد و يا با آن منافات پيدا نمايد بر عهده اين حوزه بوده که در چهار زمینه فعاليت دارد می باشد:
   1. انجام تحقيقات بر موضوعات موثر بر محيط زيست انسانی اعم از اقداماتی که منابع را تهديد يا ايجاد آلودگی می کند به منظور دستيابی به راهکار اجرائی مناسب و يا حصول به استاندارد لازم.
  2. مشارکت در کليه برنامه ريزی های استانی و دخالت در برنامه اجرایی دستگاه های متولی اعم از صنعت، معدن و تجارت، راه و شهرسازی و ... به منظور اعمال ديدگاه های زيست محيطی، حفظ منابع و نهايتاً حفاظت از محيط زيست.
  3. صدور مجوز فعاليت ها و اعمال ضوابط در استقرارها و توسعه ها اعم از صنعتی، دامی، معدنی و ... سالانه با صدور حدود 3000 مجوز، به گونه ای که ضمن حفظ حرايم از تاثير گذاری و تاثير پذيری جلوگيری گردد به علاوه رعايت استاندارد

      خروجی در منابع آلاينده در صدور پروانه های بهره برداری مد نظر قرار می گيرد.
   4. کنترل و نظارت بر فعاليت ها که در اين حوزه کليه فعاليت ها مورد کنترل واقع و ضمن کنترل استانداردهای خروجی، اثرگذاری بر صنايع و مراکز پذيرنده را مورد توجه قرار می دهد، قوانين و مقررات حاکم به عنوان ضمانت های اجرائی تلقی می شود که در اين زمينه:
       امکان ممانعت از فعاليت هايی که ايجاد آلودگی می نمايند پس از طی مراحل قانونی از قبيل اعطای مهلت و ... و نیز پيگرد قانونی برای متولی و مسئول واحد آلاينده، برابر ماده 688 قانون تعزيرات و در نهایت اعمال جرايم قانونی براساس کميت و کيفيت آلودگی، ضريب ريالی و حساسيت منطقه، در اين راستا آزمايشگاه های اداره کل در 4 بخش شيمی آب - شيمی دستگاهی - ميکربيولوژی و هوا به عنوان بازوی فنی فعاليت نموده که سالانه بالغ بر 5000 مورد نمونه برداری و آزمايش انجام می دهند، سه آزمايشگاه اول در زمينه آب و خاک کليه فاکتورها را سنجش می نمايند. آزمايشگاه هوا شامل سنجش هوای آزاد - دودکش ها - اگزوز خودرو ها - صوت و ... ناظر بر اجرای دقيق قوانين و مقررات حاکميتی به صورت ايستگاه های ثابت و دستگاه های سيار می باشد کليه سنجش های آلاينده های غالب و شاخص های خروجی طبق استانداردهای مصوب توسط آزمايشگاه ها کنترل می گردد.